Сыйақы алып, өз банк картаңызды, интернет-банкіңізді не төлем қосымшаңызды басқа адамға беру, немесе сыйақы үшін біреудің атынан ақша қабылдап, әрі қарай аудару 2025 жылғы 16 қыркүйектен бастап Қазақстанда қылмыс болып саналады. Негізі — Қылмыстық кодекстің жаңа 232-1-бабы, ең ауыр жазасы мүлкі тәркіленіп, 7 жылға дейін бас бостандығынан айыру. Мұндай адамды ел ішінде «дроппер» деп атайды. Өз USDT-іңізді сатып, ақшасын өз картаңызға алу бұл бапқа жатпайды. Ал басқа біреудің P2P төлемін қабылдау не біреуге өз шотыңызбен крипто сатып алып беру — баптың мәтінін оқып шығуды талап етеді.
Бап шотты беру мен басқа үшін ақша аударудың өзін жазалайды; «ақшаның алаяқтықтан келгенін білдім» деген шарт онда жазылмаған. Сондықтан «ұрланған ақша екенін білмедім» деген сөз бұл бап бойынша көп көмектеспейді. Төменде баптың жеті бөлігі қарапайым тілмен, одан кейін крипто саласындағы жағдайлармен салыстыру.
232-1-баптың жеті бөлігі нені қамтиды
Баптың ресми атауы ұзын. Мағынасы: банк шотына, төлем құралына немесе сәйкестендіру құралына қолжетімділікті заңсыз беру, тапсыру және алу, сондай-ақ заңсыз төлем және (немесе) ақша аударымын жасау. Жеті бөлікті үш топқа бөлуге болады.
- 1–3-бөліктер: өзіңіздікін беру. Өз банк шотыңызға, төлем құралыңызға не сәйкестендіру құралыңызға үшінші тұлғаға заңсыз қолжетімділік беру, немесе оларды материалдық сыйақы, мүліктік пайда үшін үшінші тұлғаның пайдалануына тапсыру. Алынған пайда «елеулі мөлшерге» жетсе — 2-бөлік, «ірі мөлшерге» жетсе — 3-бөлік.
- 4–6-бөліктер: басқа үшін ақша өткізу. Сыйақы үшін банк шотын, төлем құралын не сәйкестендіру құралын пайдаланып, үшінші тұлғаның мүддесінде немесе оның пайдасына заңсыз төлем, аударым жасау. Мұнда да пайданың мөлшеріне қарай үш саты.
- 7-бөлік: шотты сатып алатын жақ. Заңсыз төлем мен аударым жасау үшін басқа адамның шотын, төлем құралын не сәйкестендіру құралын басқаруға заңсыз қолжетімділік алу. Бұл бөлікте айыппұл жоқ, жаза 3 жылдан басталады.
Әр бөліктің жазасында «мүлкін тәркілеу» бар. Әр бөліктегі ең ауыр нұсқа төменде; айыппұл 2026 жылғы 1 айлық есептік көрсеткішпен (АЕК) — 4325 теңгемен есептелді:
| Бөлік | Кімге қатысты | Айыппұлдың жоғарғы шегі | Бас бостандығынан айыру не оны шектеудің жоғарғы шегі |
|---|---|---|---|
| 1 | Картасын не шотын басқаға пайдалануға береді | 160 АЕК (шамамен 692 мың теңге) | 50 тәулікке дейін қамаққа алу |
| 2 | Сол әрекет, пайда елеулі мөлшерде | 3000 АЕК (шамамен 12,98 млн теңге) | 2 жыл |
| 3 | Сол әрекет, пайда ірі мөлшерде | 4000 АЕК (шамамен 17,3 млн теңге) | 3 жыл |
| 4 | Басқа үшін ақша қабылдап, аударады | 2000 АЕК (шамамен 8,65 млн теңге) | 2 жыл |
| 5 | Сол әрекет, пайда елеулі мөлшерде | 3000 АЕК (шамамен 12,98 млн теңге) | 3 жыл |
| 6 | Сол әрекет, пайда ірі мөлшерде | 5000 АЕК (шамамен 21,63 млн теңге) | 5 жыл |
| 7 | Басқалардың шотын сатып алады не басқарады | Айыппұл қарастырылмаған | 3 жылдан 7 жылға дейін |
Кестеде тек жоғарғы шектер берілген. Әр бөлікте түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстар, бас бостандығын шектеу сияқты басқа жазалар да бар, оны сот таңдайды. «Елеулі» және «ірі» мөлшердің анықтамасы кодекстің жалпы бөлігінде; ол сомаларды тексерген жоқпыз, сондықтан теңгеге аудармадық.
Крипто пайдаланушыға айтылатын бес ұсыныс және олардың бапқа қатысы
Төмендегі ұсыныстар Қазақстандағы P2P чаттарында да, жұмыс хабарландыруларында да жиі кездеседі. Салыстыру баптың мәтініне сүйенеді, сот практикасына емес; нақты іс қалай сараланатынын тергеу мен сот шешеді.
«Kaspi картаңды бере тұршы, P2P сатып алушылардың төлемін қабылдаймын, әр төлемнен пайыз беремін». Әдетте мұны өз картасына банк шектеу қойған немесе айналымын бірнеше адамның атына бөлгісі келетін P2P саудагер сұрайды. Сіз карта деректерін, тіпті интернет-банк логинін бересіз, түскен ақшаны оған аударасыз.
Қолжетімділік беру — 1-бөлікке, ақшаны өзіңіз аудару — 4-бөлікке сай келеді. Пайыз — баптағы материалдық сыйақының дәл өзі.
«Өз биржа шотыңнан маған аздап USDT алып берші, теңгесін саған аударамын, еңбегің үшін де аздап қосамын». Бұл ең зиянсыз көрінетін ұсыныс: шот өз қолыңызда қалады, ақшаны да ол өзі жібереді. Бірақ баптың сөзімен қарасақ, сіз сыйақы алып, үшінші тұлғаның мүддесінде ақша қабылдап, төлем жасайсыз — бұл 4-бөлікке жақын. Адамдар мен мәмілелер көбейсе, тағы бір мәселе қосылады: лицензиясыз айырбас қызметі. Ол туралы лицензиясыз P2P айырбастың қызыл сызығы мақаласында жазылған.
«Қашықтан жұмыс: қаржы көмекшісі. Жаңа карта ашып, нұсқау бойынша ақша қабылдап, аударасыз. Ақысы күнде». Сырты — жұмыс хабарландыруы, іші — 1–6-бөліктердегі әрекет. Бап күшіне енген соң nur.kz жариялаған түсіндірмеде дәл осындай «оңай табыстан» сақтандырған: тек карта ашып, аударым қабылдауды сұрайтын, немесе «тексеру үшін», «ыңғайлы болу үшін» деп шотыңызды сұрайтын ұсыныстар.
«Расталған биржа аккаунтың бос тұр ғой, айына ақы төлеймін, жалға бер». Биржа аккаунты банк шоты емес. Ол осы баптағы «сәйкестендіру құралына» жата ма — ресми түсіндірме таппадық, сондықтан қорытынды жасамаймыз. Анық бір нәрсе: аккаунт сіздің құжатыңызбен расталған, жалға алған адам ол арқылы жасаған әр төлем сіздің атыңызда тіркеледі, кез келген тексеру алдымен сізге жетеді.
«Картам бұғатталып қалды, бірнеше күнге сенікін бере тұршы, кейін қонақ етемін». Таныс адам, сома аз, сауда сияқты көрінбейді. 1 және 4-бөліктерде «сыйақы не мүліктік пайда үшін» деген шарт бар, сондықтан ештеңе алмай жасалған көмек баптағы сипаттамаға толық сәйкес келмейді. Алайда 1-бөліктің бірінші жартысы — «заңсыз қолжетімділік беру» — сыйақыны талап ете ме, жоқ па, мәтінді екі түрлі оқуға болады. Әрі танысыңыздың картасы не үшін бұғатталғанын сіз білмейсіз.
Бас тарту бір сөйлеммен-ақ болады: «Картамды да, интернет-банкімді де ешкімге бермеймін, бір нәрсе төлеу керек болса, өзім аударамын». Бапты түсіндірудің де, ол адамның алаяқ екенін дәлелдеудің де қажеті жоқ.
«Алаяқтың ақшасы екенін білмедім» неге көмектеспейді
232-1-бап пен алаяқтық — екі бөлек құрам. Алаяқтық бойынша сіздің біреуді алдауға қатысқаныңызды дәлелдеу керек. 232-1-бап тек мынаны сұрайды: шотқа қолжетімділік бердіңіз бе, не басқа үшін ақша аудардыңыз ба, және оны пайда үшін жасадыңыз ба. Ақшаның қайдан келгені бұл баптың шарты емес. nur.kz да солай оқиды: баптың сөзі бейтарап, адамның біліп-білмегенін ажыратпайды.
Жәбірленуші полицияға арыз бергенде, полиция мен банк аударымдардың ізімен жүреді, алдымен шыққан есім — ақша түскен картаның иесі. 232-1-бап бойынша пайда үшін қолжетімділік берген сол иенің өзі жауапқа тартылуы мүмкін.
Өз картасымен P2P жасайтын адамға басқа жағдайдан сақтану керек: сіз ешкімге карта бермейсіз, бірақ сатып алушы сізге алаяқтық құрбанының ақшасымен төлейді. Онда сіз қарапайым сатушы екеніңізді, біреудің ақша шығару тізбегіндегі буын емес екеніңізді көрсетуіңіз керек. Оған тапсырыс тарихы, чат және төлеушінің аты-жөні керек: P2P «үшбұрыш» схемасы және банк ақшаның көзін сұраса мақалаларын қараңыз.
Келісіп қойсаңыз: ескертпедегі жол
232-1-баптың соңында ескертпе бар. Мағынасы: осы баптағы әрекетті алғаш рет жасаған, бұл туралы өз еркімен хабарлаған және оны ашуға не жолын кесуге белсенді көмектескен адам, егер оның әрекетінде басқа қылмыстың құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.
Шарттар бірге қаралады: алғаш рет, өз еркімен, белсенді көмек. Ескертпе тек 232-1-бапқа қатысты; егер сіз алаяқтық ақшасы екенін біле тұра аударуға көмектессеңіз, ол бөлігі ескертпеге кірмейді. Картаны беріп қойған болсаңыз, ретін былай ұстаған жөн:
- Тоқтаңыз. Бірде-бір төлем қабылдамаңыз, бірде-бір аударым жасамаңыз. Өзіңіз бұғаттай алатын картаны бұғаттаңыз, интернет-банк пен мобильді банктің құпиясөзін ауыстырыңыз, бейтаныс құрылғыларды шотыңыздан шығарыңыз.
- Деректерді сақтаңыз. Чатты, ол адамның байланыс деректерін, әр кіріс пен шығыс аударымның көшірмесін аккаунт жойылмай, телефон ауыспай тұрып экспорттап алыңыз.
- Алдымен адвокат, сосын хабарлау. Ескертпе өз еркімен хабарлау мен белсенді көмекті талап етеді. Қалай, кімге және қаншалықты айту керегін лицензиясы бар қылмыстық істер адвокатымен бірге шешкен дұрыс. Қазақстандағы полиция нөмірі — 102.
Егер банк картаңызды бұғаттап қойса, бұл — бөлек мәселе; банкпен қалай сөйлесу керегі карта бұғатталса: алғашқы 72 сағат мақаласында.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өз USDT-імді сатып, теңгені өз картама аламын. Бұл 232-1-бапқа жата ма?
Бап шотты үшінші тұлғаның пайдалануына беруді немесе сыйақы үшін басқа біреудің ақшасын өткізуді жазалайды. Өз монетаңызды сатып, оның ақшасын өз картаңызға алу баптағы әрекет емес. Сақ болу керек жағдай — төлеуші сатып алушының өзі болмаса: ол алаяқтық құрбанының ақшасы болуы мүмкін. P2P «үшбұрыш» схемасы мақаласын қараңыз.
Туысым менің картаммен бір рет төлем жасады, мен ештеңе алған жоқпын. Қауіпті ме?
1 және 4-бөліктерде «материалдық сыйақы не мүліктік пайда үшін» деген шарт бар, сондықтан ақысыз көмек баптағы сипаттамаға сәйкес келмейді. Ал 1-бөліктің бірінші жартысы — үшінші тұлғаға заңсыз қолжетімділік беру — сыйақыны талап ете ме, екі түрлі оқуға болады, ресми түсіндірме таппадық. Қауіпсіз әдет: картаны да, интернет-банк логинін де ешкімге бермеңіз; туысыңызға бір нәрсе төлеу керек болса, аударымды өзіңіз жасап, мақсатын жазып қойыңыз.
Бір АЕК қанша теңге?
Айлық есептік көрсеткіш жыл сайын республикалық бюджет туралы заңмен белгіленеді. 2026–2028 жылдарға арналған бюджет заңы бойынша 2026 жылы 1 АЕК — 4325 теңге. 1-бөліктегі ең жоғары 160 АЕК шамамен 692 000 теңге, 6-бөліктегі ең жоғары 5000 АЕК шамамен 21 625 000 теңге. Сот қай жылғы мәнді қолданатынын үкім анықтайды.
Мақалаға негіз болған заң мәтіні мен түсіндірмелер
Барлық бет 2026 жылғы қазанда тексерілді. Әділет сайтындағы кодекс мәтіні скрипт арқылы жүктеледі; әр бөліктің сөзі 2026-09-07 күні қосылған деп белгіленген кодекс көшірмесімен салыстырылды. Айырмашылық болса, Әділеттегі қолданыстағы мәтін басым.
- Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі «Әділет» ресми құқықтық ақпарат жүйесіКодекстің қолданыстағы мәтіні; 232-1-бап және оның ескертпесі.
- Статья 232-1 УК РК Кодекс мәтінінің көшірмесі, 2026-09-07 қосылғанӘр бөліктегі жаза мен ескертпені тексергенде пайдаланылған нұсқа (орыс тілінде).
- В Казахстане введена уголовная ответственность за дропперство Kapital.kz, 2025-09-16, ІІМ баспасөз қызметіне сілтеме2025 жылғы 16 қыркүйектен күшіне енді; жаза айыппұлдан 7 жылға дейін.
- Можно ли получить срок за перевод, не зная о мошенничестве nur.kz, 2025-09-17Баптың бейтарап сөзі туралы түсіндірме; жұмыс хабарландырулары мен «тексеру үшін» шот сұрау туралы ескерту.
- Утвержден новый МРП на 2026 год в Казахстане Tengrinews, 2025-11-262026 жылғы АЕК 4325 теңге, 2026–2028 жылдарға арналған бюджет заңымен бекітілген.
Мақала жиі кездесетін ұсыныстарды баптың мәтінімен салыстырады; бұл нақты іс бойынша заң кеңесі емес. Іске араласып қалсаңыз, лицензиясы бар қылмыстық істер адвокатына жүгініңіз.