Жеке кәсіпкер ретінде тіркелмеген, компаниясы жоқ жеке адам Қазақстанда үйінде майнинг құрылғысын қосып, крипто өндірсе, қазіргі «Цифрлық активтер туралы» заң бойынша оған заңды жол жоқ. Заң «цифрлық майнерді» тек екі түрде таниды: жеке кәсіпкер (ЖК) және Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы. Майнингке лицензия керек, ол аккредиттелген майнинг пулы арқылы және деректерді өңдеу орталығында жүруі тиіс. Ал бірінші кіші түрдегі лицензия үшін бұл орталық тұрғын аймақтан тыс орналасуы керек.
Демек, майнингке тыйым салынған жоқ, бұл — лицензиямен жүргізілетін кәсіп. Сұрақ басқа жерде: сіз лицензия ала алатын тұлғасыз ба және құрылғыңыз лицензия берілетін жерде тұр ма. Төменде заңды осы ретпен талдаймыз: кім лицензия ала алады, екі кіші түр нені талап етеді, құрылғыны біреудің фермасына орналастырсаңыз не болады, бұрынғы «міндетті сату» нормасы әлі бар ма, өндірілген монетаны қалай сатуға болады және бұлтты майнинг туралы мәтінде не бар, не жоқ.
Заң бойынша майнингпен кім айналыса алады
Негізгі акт — 2023 жылғы 6 ақпандағы № 193-VII «Қазақстан Республикасындағы цифрлық активтер туралы» Заң (орысша атауы: О цифровых активах в Республике Казахстан). Біз 2026 жылғы 1 мамырдан бастап күшіне енген редакцияны, яғни 2026 жылғы 16 қаңтардағы № 259-VIII Заңмен өзгертілген мәтінді тексердік.
1-баптың 7-тармақшасы цифрлық майнерді «жеке кәсіпкер немесе Қазақстан Республикасының заңды тұлғасы» деп анықтайды. 8-бап мұны қайталайды: цифрлық майнингпен айналысуға жеке кәсіпкерлер мен Қазақстанның заңды тұлғаларына рұқсат етіледі. Ешқандай кәсіпкерлік тіркеуі жоқ адамға заңда орын қалдырылмаған.
Сол бап майнингтің нысанын да белгілейді: майнер цифрлық майнинг пулы арқылы, цифрлық майнингтің деректерді өңдеу орталығын пайдаланып, лицензия негізінде жұмыс істейді. Үшеуінің біреуі болмаса, бұл заң танитын майнинг емес. Пулдың өзі де кез келген сайт бола алмайды: 1-баптың 10-тармақшасы оны Қазақстанның цифрлық активтер туралы заңнамасына сәйкес аккредиттелген заңды тұлға деп атайды, ал 10-бап пулдың аппараттық-бағдарламалық кешені Қазақстан аумағында нақты орналасуын және ақпараттық қауіпсіздік сынағынан оң нәтижемен өткенін талап етеді.
Қарапайым тілмен айтсақ: Қазақстан азаматы болсаңыз да, шетелдік болсаңыз да, заңды майнинг алдымен ЖК ретінде тіркелуден немесе компания (мысалы, ЖШС) ашудан басталады, содан кейін лицензияға өтінім беріледі. Шетелдіктің ЖК ретінде тіркелуіне қандай шарттар қойылатынын біз тексерген жоқпыз; ықтиярхат пен ЖСН мәселелері шетелдіктерге арналған мақалада жазылған.
Майнинг лицензиясының екі кіші түрі және пәтерге неге екеуі де келмейді
9-бапқа сәйкес цифрлық майнинг лицензиясы үш жылға беріледі және екі кіші түрге бөлінеді. Толық шарттар Цифрлық даму министрлігінің 2023 жылғы 28 сәуірдегі № 169/НҚ бұйрығымен бекітілген Цифрлық майнинг қызметін лицензиялау қағидаларында жазылған; қағидаларға соңғы өзгерісті 2026 жылғы 2 маусымдағы № 276/НҚ бұйрық енгізген.
I кіші түр — деректерді өңдеу орталығы меншігінде немесе өзге заңды негізде (мысалы, жалға алған) бар майнерге арналған. Біліктілік талаптарының бірнешеуі үй жағдайындағы майнингті бірден жоққа шығарады:
- деректерді өңдеу орталығы тұрғын аймақтан тыс орналасуы керек;
- 35 кВ және одан жоғары қосалқы станциядан қосылса, рұқсат етілген қуат кемінде бір мегаватт болуы тиіс;
- электр энергиясын коммерциялық есепке алу, авариялық жүктемені шектеу құрылғылары және байланыс жүйелері туралы құжаттар беріледі.
II кіші түр — өз деректерді өңдеу орталығы жоқ, бірақ жабдығы өзінікі және оны басқа біреудің орталығына орналастырған майнерге арналған. Өтінімге I кіші түрдегі лицензиясы бар майнермен ынтымақтасу туралы ниет хаты қоса беріледі; пулға қатысса, оны растайтын құжат та қажет.
Мысалы, Алматыдағы пәтеріңізде екі майнинг құрылғысы тұр делік. Пәтер тұрғын аймақта, сондықтан I кіші түр мүмкін емес. Құрылғылар ешқандай лицензиясы бар орталықта тұрған жоқ, сондықтан II кіші түр де келмейді. ЖК ретінде тіркелген болсаңыз да, сол екі құрылғы үйде тұрғанда заңды майнингке айналмайды.
Өтінім электрондық үкімет порталдары (egov.kz, elicense.kz) арқылы беріледі, ол үшін ЭЦҚ (электрондық цифрлық қолтаңба) керек. Қағидалардағы жалпы мерзім — 15 жұмыс күні: тіркелгеннен кейін 2 жұмыс күні ішінде құжаттардың толықтығы, 13 жұмыс күні ішінде біліктілік талаптарына сәйкестігі тексеріледі. Лицензиарды Үкімет қаулысы айқындайды; қазір бұл — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитеті. Уәкілетті орган лицензияның қолданысын бір айдан алты айға дейін тоқтата алады, ал 9-бап бойынша лицензиядан айыруды тек сот шешеді.
Лицензия алымының мөлшерін біз тексерген жоқпыз. Электрондық лицензиялау порталында АЕК-пен (айлық есептік көрсеткіш) берілген төлем кестесін табуға болады, бірақ 2026 жылдан бастап жаңа Салық кодексі қолданылып жүр. Нақты соманы elicense.kz-тегі лицензия бетінен немесе бухгалтерден нақтылаңыз, ескі мақалалардағы сандарға сүйеніп жоспар құрмаңыз.
Құрылғыны Қазақстандағы фермаға орналастырсаңыз, өзіңізге лицензия керек пе
Кең тараған тағы бір тәсіл: құрылғыны шетелден немесе интернеттен сатып алып, орналастыру ақысын төлеп, Қазақстандағы фермаға қойып, өзіңіз тек монетаны алып отырасыз.
Лицензиялау қағидалары бойынша «жабдық өзімдікі, бірақ басқаның орталығында тұр» дегеніміз дәл II кіші түр сипаттайтын жағдай. Заңның көзімен қарасақ, майнер — құрылғының иесі, ал ферма тек деректерді өңдеу орталығын беретін тарап. Фермада I кіші түрдегі лицензия бар екені ішке қойылған әр құрылғының иесін автоматты түрде заңды етпейді. Иесі не өзі II кіші түрдегі лицензиясы бар ЖК немесе компания болуы керек, не заң бойынша ол сол құрылғылармен майнинг жүргізе алмайды.
Біреу сізге орналастыру қызметін ұсынса, екі нәрсені сұраңыз: фермадағы I кіші түр лицензиясының нөмірі қандай және сіз құрылғы иесі ретінде қай тұлға атынан, қай лицензиямен қосыласыз. «Сізге керек емес, бәрін өзіміз рәсімдедік» деген жауап естісеңіз, кімнің атына рәсімделгенін нақтылаңыз. Майнинг лицензиясы иелерін нөмірі бойынша ашық іздейтін ресми бетті біз таппадық, сондықтан мұны өз бетіңізше тексеру мүмкін емес; ең көбі лицензияның өзін немесе оның электрондық жазбасын көрсетуді сұрай аласыз.
«Өндірілгеннің 75 пайызын биржада сату» талабы әлі күшінде ме
Жоқ. Заңның 2023 жылғы редакциясында 8-баптың бір тармағы Қазақстанда өндірілген монетаны сатқанда кемінде 75 пайызын «Астана» халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) лицензиясы бар цифрлық активтер биржалары арқылы сатуды талап ететін; 2024 жылы өтпелі кезеңде бұл үлес 50 пайыз болды. Бұл тармақты 2025 жылғы 17 қарашадағы № 231-VIII Заң алып тастады, 2026 жылғы 1 мамырдағы редакцияда 8-баптың 4-тармағы күшін жойған деп белгіленген.
Қазақстандағы майнинг туралы іздеу нәтижелерінде әлі де 2021–2022 жылдары фермаларды тексеру кезіндегі жаңалықтар мен 2023 жылғы мәтінге сүйенген түсіндірмелер көп кездеседі. Мақалада міндетті сату пайызы жазылса, оның қай жылы жазылғанына қараңыз.
Міндетті сатудың алынуы майнингке бақылау әлсіреді дегенді білдірмейді. Сол заңның 4-бабы электр энергетикасы саласындағы уәкілетті органға майнерлерді электр желісіне қосу талаптарын белгілеуге және майнерлерге арналған электр энергиясы квотасын айқындау тетігін бекітуге өкілеттік береді, яғни қуат жағы бөлек реттеліп келеді. «Стратегиялық цифрлық майнингті жүзеге асыру қағидалары» 2026 жылғы 18 шілдедегі үкімет қаулысымен бекітілді; оның мәтінін біз жолма-жол оқыған жоқпыз, сондықтан бұл жерде қарастырмаймыз.
Өндірілген монета кімдікі және оны қайда сатуға болады
8-бап меншік мәселесін анық жазады: цифрлық майнинг нәтижесінде пайда болған қамтамасыз етілмеген цифрлық активтердің меншік иесі — цифрлық майнер. Пул монетаны майнерлер арасында есептеу қуатына қарай бөлгенде, 10-бап бұл бөлуді «цифрлық активтердің айналымын ұйымдастыруға» жатпайды дейді.
Сату — бөлек мәселе. 2026 жылғы мамырдан бастап Қазақстанда цифрлық активтердің айналымын ұйымдастыру үшін тиісті рұқсат керек: АХҚО ішіндегі алаңдарға AFSA лицензия береді, одан тыс жердегілерге — Ұлттық банк. Лицензиясы бар майнер монетаны теңгеге айырбастағанда осы лицензиясы бар алаңдарды пайдалануы керек. «Жақсы бағамен» сатып алатын лицензиясыз адамға жасырын сату немесе өзгелер үшін тұрақты түрде айырбас жасау — дұрыс жол емес; соңғысы лицензиясыз қызметтің шегінен өтуі мүмкін, бұл туралы лицензиясыз P2P туралы мақалада толығырақ жазылған. Алаңның лицензиясы бар-жоғын алдымен AFSA тізілімін тексеру құралынан, содан кейін тізілімді оқу туралы мақаладағы төрт баған бойынша қараңыз.
Лицензиясы бар майнерлер майнингке арналған жеке салық та төлейді, бұл — ЖК мен компания деңгейіндегі мәселе; жаңа Салық кодексіндегі мөлшерлемесін біз тексерген жоқпыз. Жеке адамның монета сатудан түскен табысын қалай көрсететіні криптовалюта салығы туралы мақалада жазылған.
Бұлтты майнинг пен шетелдік пул: мәтінде жауап жоқ
Заң тікелей жауап бермейтін бір сұрақ бар: Қазақстанда тұрып, шетелдік компаниядан «бұлтты майнинг» келісімшартын сатып алдыңыз немесе басқа елдегі орталықтың есептеу қуатын жалға алдыңыз, әмиянға күн сайын аз-аздан монета түсіп жатыр. Бұл Қазақстанда майнинг жүргізу болып есептеле ме?
«Цифрлық активтер туралы» заңнан да, лицензиялау қағидаларынан да мұндай жағдайға арналған норманы таппадық. Заң реттейтін майнинг — Қазақстанда, деректерді өңдеу орталығында, аккредиттелген пул арқылы жүретін есептеу. Құрылғы шетелде тұрса, мұны сол мәтінге сыйғызу қиын. Бірақ мәтіннің үнсіздігі рұқсаттың да, тыйымның да дәлелі емес. Алынған монетаның салық мақсатында қалай табыс ретінде есептелетіні туралы да нақты норма таппадық.
Бір нәрсе анық: мұндай келісімшарттың екінші тарабы шетелде, бір нәрсе бұрыс кетсе, Қазақстан реттеушілерінің оған қолы жетпейді. «Негізгі қаражатқа кепілдік» немесе «тұрақты күнделікті табыс» уәде ететін бұлтты майнингті керісінше дәлелденгенше алаяқтық деп тексеріңіз; лицензияны қолдан жасаудың әдеттегі тәсілдері AFSA атын жамылған арналар туралы мақалада жазылған. Өз жағдайыңызға келсек, келісімшартты жергілікті заңгерге көрсетіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Үйдегі компьютердің бейнекартасымен аздап қана өндіремін. Бұл да заңсыз ба?
Заң көлем бойынша шек қоймайды. 1-бап цифрлық майнингті шифрлау алгоритмдеріне сәйкес есептеу қуатын пайдаланып, блокчейндегі деректер блоктарын растау процесі деп анықтайды, ең аз қуат туралы ештеңе айтпайды. Мұнымен тек лицензиясы бар ЖК мен заңды тұлғалар және тек деректерді өңдеу орталығында айналыса алады. Көлемнің аз болуы қызметтің сипатын өзгертпейді, тек байқалу ықтималдығына әсер етеді. Қолданылатын айыппұл мен әкімшілік немесе қылмыстық баптарды біз тексерген жоқпыз.
Мен ЖК ретінде тіркелгенмін. Енді үйде өндіре аламын ба?
Жоқ. ЖК ретінде тіркелу «лицензияны кім ала алады» деген сұрақтың жартысын ғана шешеді. I кіші түр тұрғын аймақтан тыс деректерді өңдеу орталығын талап етеді, II кіші түр құрылғының басқа біреудің орталығында тұруын және I кіші түр лицензиясы бар майнердің ниет хатын талап етеді. Үй екеуіне де сай келмейді. Тіркелгеннен кейін екі кіші түрдің біреуі бойынша лицензияға өтінім беру керек.
Мақала неге сүйенеді
Барлық бет 2026 жылғы қазанда ашылып, тексерілді. «Әділет» ресми құқықтық базасы актілердің мәтінін бет скрипті арқылы жүктейді, біз баптарды сол жерде бір-бірлеп салыстырған жоқпыз; заң мен министрлік бұйрығы cdb.kz және zakon.uchet.kz жинақтары бойынша, редакция күні көрсетіліп тексерілді. Ресми мәтін — «Әділеттегі» мәтін.
- О цифровых активах в Республике Казахстан 2023 жылғы № 193-VII Заң, cdb.kz жинағы, 2026-05-01 редакциясы1-баптың 7, 8, 10-тармақшаларындағы анықтамалар; 8-бап: майнер тек ЖК мен заңды тұлға, пул мен орталық арқылы, лицензиямен жұмыс істейді, өндірілген актив майнердікі, бұрынғы міндетті сату тармағын № 231-VIII Заң алып тастаған; 9-бап: екі кіші түр, үш жылдық мерзім, тоқтата тұру және сот арқылы айыру; 10-бап: пулды аккредиттеу және бөлу; 4-бап: электр энергетикасы органының өкілеттігі.
- Правила лицензирования деятельности по цифровому майнингу Цифрлық даму министрлігінің 2023 жылғы № 169/НҚ бұйрығы, 2026 жылғы № 276/НҚ бұйрығымен өзгертілген, zakon.uchet.kz жинағыЕкі кіші түрдің біліктілік талаптары (тұрғын аймақтан тыс, бір мегаватт, ниет хаты); egov.kz пен elicense.kz арқылы ЭЦҚ-мен өтінім беру; 15 жұмыс күндік мерзім.
- Об определении лицензиара по осуществлению лицензирования деятельности по цифровому майнингу Үкімет қаулысы, «Әділет»Цифрлық активтер және серпінді технологиялар комитетін майнинг лицензиясының лицензиары етіп айқындайды.